Frå gull til grøne skogar
Om ei reise i «musikkterapi i rusfeltet» og viktigheita av ei samlokalisert faggruppe med leiarforankring
Etter nær 11 år som musikkterapeut i Tverrfagleg spesialisert rusbehandling (TSB), vel eg no å tre til side for å jobba med ei anna målgruppe, og i ein litt anna rolle. Men før eg lukker døra bak meg, ønskjer eg å leggje igjen nokre refleksjonar kring åra eg har vore gjennom.
Hausten 2013, då eg framleis var student på siste året, starta eg saman med ein medstudent, Mikael Clavier, opp i praksis på Hjellestadklinikken. Der var det ingen musikkterapeut frå før, så oppgåva vår var å prøve oss fram, med rettleiing frå lærarane på universitetet og leiinga på Hjellestadklinikken. Så snart me var ferdig utdanna vart me tilsett i prosjektstillingar og fekk selskap av ein tredje musikkterapeut, Torgeir Børnes. Deretter fekk me i oppdrag å etablere eit musikkterapitilbod med dei ressursane og instrumenta me hadde tilgjengeleg. Når eg ser tilbake på det no, var det ein fornøyeleg prosess. Leiinga på Hjellestadklinikken, og særleg Eva Karin Løvaas, Kari Lossius, Sigmund Rød og Therese Dahl, var svært positive til musikkterapi. Dahl søkte om midlar til prosjektstillingane våre og sat i gang forskings- og rapportarbeid. Løvaas engasjerte seg i fagpolitiske fora knytt til musikkterapi, og snakka alltid varmt om viktigheita av faget ut mot alle våre kollegaer på Hjellestad. Rød skaffa musikkutstyr til å supplere utstyrsparken gjennom ulike private kanalar. Han var også meir eller mindre fast medlem i «HK band», eit band beståande av oss musikkterapeutar og fleire andre tilsette. Bandet spelte partymusikk på dei fleste større tilstellingane me hadde på denne tida, og leiinga sat sopass stor pris på dette at me fekk lov til å øve i arbeidstida. Når eg no ser tilbake slår det meg kor engasjerte alle var. Herleg! Slik det såg ut for meg var me eit lag av motiverte menneske, svoltne på utvikling og nybrotsarbeid.
Det var ikkje så mange andre stader i landet det fanst eit musikkterapitilbod innan rusbehandling på denne tida. Rett nok var det nokre stadar i landet som var tidlegare ute enn oss, men ved fleire av desse dreia det seg om mindre prosjektstillingar, og ingen hadde tidlegare tilsett 3 musikkterapeutar i tilnærma fulle stillingar. I ein periode var me faktisk fire (Kristelle Johnsen og seinare Kristin Myklebust), i tillegg til ein erfaringskonsulent og musikkterapistudentar med jamne mellomrom. Med eit så solid tilbod skjer det ting! Gjennom fleire år utvikla me musikkterapitilbodet både i døgnklinikken, på dagavdelinga og i poliklinikken. Også Korus Bergen vart med «på laget», representert av Reidar Dale. Han skreiv to rapportar der han skildra brukarane sine (svært positive) opplevingar av musikkterapitilbodet.
Ein del av utviklingsarbeidet vårt var å diskutere og prøve ut ulike aspekt ved det å være musikkterapeut i rusbehandling. For eksempel fekk somme av oss behandlingsansvar for pasientar, noko som var omdiskutert. Dette korkje var eller er vanleg. Det var likevel spanande å erfare korleis rolla som hovudbehandlar (og somme gongar einaste behandlar) og rolla som musikkterapeut somme gongar kunne gli saman som ei heilheitleg rolle, og andre gongar kunne kome litt i konflikt med kvarandre. Mange interessante drøftingar hadde me også om kor vidt me skulle nytte dei same evalueringsskjema som dei øvrige behandlarane, eller utvikle eigne. Me diskuterte også i kor stor grad me skulle eller burde nytte oss av samtaleteknikkane som alle tilsette var opplærte i, mellom anna motiverande samtale (MI). I dei sakene me hadde behandlingsansvar var det også ei anna problemstilling som var utgangspunkt for mange spanande diskusjonar: Var me først og fremst behandlarar som hadde ein musikkterapeutkompetanse i botn, slik dei andre behandlarane hadde sine ulike utdanningsbakgrunnar? Eller var me først og fremst musikkterapeutar som skulle utøve musikkterapi - og at dette i enkelte saker hadde så god effekt at ein utvida behandlarrolle var ein forlenging av musikkterapien?
Medan me på innsida diskuterte og eksperimenterte var fagmiljøet utanfor nysgjerrige på kva som rørde seg innanfor klinikken sine veggar. Difor vart me inviterte til å halde foredrag om erfaringane våre ei lang rekkje gongar. Både musikkterapeutane, Reidar Dale og leiinga på Hjellestadklinikken snakka om tilbodet til folk utanfor som ville lytte, og i 2019 fekk Dale, underteikna og vår erfaringskonsulent æra av å halde foredrag på sjølvsagte Arendalsuken. På denne tida var Hjellestadklinikken sjølve juvelen i musikkterapi-i-rusfeltet-krona, og eit prakteksempel på korleis god implementering av musikkterapi i ein ny institusjon skulle gå føre seg.
Dessverre kunne det ikkje vare evig. Like før dette byrja ting å endre seg i Bergensklinikken. I 2018 kom det ei ny toppleiing inn, noko som vart starten på eit konfliktfylt år. Svært mange av våre gode kollegaer slutta i jobben i denne prosessen. Eg skal ikkje gå inn i kva som skjedde internt på denne tida, - ikkje at eg veit alt om det heller – men at det vart svært turbulent og belastande for dei fleste tilsette i klinikken er heilt sikkert. Både Løvaas, Lossius, Rød og Dahl forsvann ut dørene på denne tida, saman med ei rekkje andre sterke fagpersonar. Hjellestadklinikken vart nedlagt, og brått var me som sto att ein del av Avdeling for rusmedisin og Helse Bergen. Vidare vart me musikkterapeutar spreidd utover i organisasjonen, og fekk ikkje lenger høve til å jobbe saman på same måte som før.
Det har gått snart 5 år sidan dette skjedde, men det var ikkje før nyleg at det gjekk opp for meg: Det var allereie ved verksemdsoverdraginga 1. desember 2019 at den faglege utviklinga i meg byrja å stagnere litt. Eg skjøna det ikkje sjølv på den tida, for eg var fast bestemt på å sjå framover. Når ei dør lukkar seg, så opnar ei ny. Eg var framleis engasjert og svolten på utvikling.
Eg har ikkje eit vondt ord å sei om korkje Avdeling for rusmedisin – som valde å behalda alle musikkterapeutstillingane trass ein anstrengt økonomisk situasjon, Helse Bergen eller poliklinikken i Kanalvegen, som eg har vore tilknytt sidan 2019. Men å gå frå det felles forståingsgrunnlaget og prosjektet me hadde mellom oss musikkterapeutar, administrasjon og leiinga ved Hjellestad - til å brått ikkje møte dei andre musikkterapeutane anna enn på Teams kvar fjortande dag, og ei toppleiing som hadde langt vagare visjonar for faget vårt, var tøffare enn forventa.
Viss eg skal tillate meg å kome med eit råd etter alle desse åra i feltet, ville det være å gje gjenklang til eit råd som andre har gjeve før meg: Ein må ikkje undervurdere verdien av å la fleire musikkterapeutar jobbe saman på same stad, med eit felles oppdrag om å utvikle tilbodet og faget. For musikkterapi, og særleg musikkterapi i rusfeltet, har ikkje djupe historiske røter me kan kople oss på, vekse inn i og berre vidareføre i tråd med tidsanda og det aktuelle samfunnsoppdraget. Tvert i mot, det er nytt og skjørt. Skapt av folk som har hatt avgrensa med faglitteratur og erfaringar å lene seg på. Det er eit produkt av prøving og feiling, og kunnskap om brukarane sine eigne opplevingar. Men tidene forandrar seg. Institusjonar forandrar seg, rammene forandrar seg, brukarane kan forandre seg og me kan forandre oss. Difor må utviklinga aldri stoppe.
Det er gledeleg at Avdeling for rusmedisin no skal samlokalisera fleire einingar i eit nytt bygg i Bergen sentrum. Musikkterapeutane frå poliklinikken i Kanalvegen og frå avrusingsposten på Skuteviken vil då jobbe under same tak. Det vert lagt til rette for fleire gode musikkrom i bygget, og etter planen skal musikkterapeutane på Askøy og i poliklinikken på Murhjørnet også nytte desse romma. Dermed er potensialet til stades for å kunne føre musikkterapi i TSB inn i ein ny vår. Der alle musikkterapeutane nok ein gong kan jobbe saman om å utvikle faget, og utvikle seg sjølv. Eg ser fram til å følgje med på kor denne nye epoken tek faget og tilbodet i framtida – denne gongen frå sidelinja.
Steinar Hjelmbrekke.
Innlegg publisert 20.09.2024.
Steinar Hjelmbrekke
Musikkterapeut, musiker og komponist.
Foto: Privat